Dołącz do nas na
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA


"Joga i psychoterapia". Recenzja Maciej Wielobób

  • czwartek, 12 sierpnia 2010
  • autor: Maciej Wielobób
Temat jogi jako psychoterapii interesującym zbiegiem okoliczności pojawia się w mojej praktyce nauczyciela jogi coraz częściej. Już od dawna zdarza mi się czasami prowadzić niektórych swoich uczniów na pograniczu pracy rozwojowej i psychoterapeutycznej, ale ostatnio przyszedł czas podsumowań tej pracy.
Nie tak dawno pisałem szkic rozdziału na temat psychoterapeutycznego działania jogi do swojej książki, a zaraz później poprowadziłem w Krakowie seminarium dla nauczycieli jogi na temat jogi jako psychoterapii. Dosłownie 2-3 tygodnie po tym wydarzeniu wydawnictwo Tedson poprosiło mnie, bym przejrzał gotową do wydania treść tłumaczenia książki "Joga i psychoterapia. Ewolucja świadomości". Prośbę przyjąłem z wielką radością z kilku powodów. Po pierwsze joga ugruntowała się w świadomości społecznej jako pewien rodzaj gimnastyki czy akrobatyki, wyginania ciała w dziwnych pozycjach, a w najlepszym wypadku jako wyrafinowana praca z ciałem. Jednakże wiemy, iż joga jest metodą pracy z umysłem. W związku z tym, jeśli mówimy np. o terapii (leczeniu i rehabilitacji) za pomocą jogi, musimy również uwzględnić leczenie umysłu – psychoterapię jogą. Po drugie naprawdę niewiele jest pozycji podejmujących ten temat. Nie tak dawno poszukiwałem bibliografii w tym temacie i okazało się, że książki i artykuły (w tym w języku angielskim) na ten temat dosłownie można policzyć na palcach jednej (!) ręki. Po trzecie, gdy temat jest poruszany publicznie – np. w środowisku psychologicznym, jest zniekształcany, upraszczany i sprowadzany w zasadzie do użycia asan, technik relaksacji lub medytacji jako metod wspomagających "werbalną" psychoterapię.
"Joga i psychoterapia" wypełnia ważną lukę wśród literatury jogicznej, nie popadając przy tym w uproszczenia. Przedstawia szeroko potencjał psychoterapeutyczny jogi, opierając się jednak nie na klasycznej sankhja jodze Patańdżalego, a na nauczanej przez Swamiego Ramę jodze i tantrze z wyraźnymi wpływami advaita wedanty, która – trzeba przyznać – jest nieco bliższa pojęciowo Europejczykowi niż dualistyczny system Patańdżalego. Autorami książki jest 2 amerykańskich psychoterapeutów, uczniów Swamiego Ramy, z których jeden jest także nauczycielem jogi. Znając styl pisarski Swamiego Ramy można podejrzewać, iż pomimo podania go jako pierwszego autora książki, pełnił w tym projekcie raczej rolę konsultanta, pozwalając amerykańskim autorom uniknąć uproszczeń i przekłamań w zakresie psychologii i filozofii wedanty i jogi.
Książka składa się z 7 rozdziałów, przedstawiających kolejne aspekty psychologii jogi w nawiązaniu do dokonań europejskiej psychoterapii. Strukturę 5 pierwszym rozdziałom książki nadaje koncepcja 5 powłok (kośa) przedstawiona w Taittirija Upaniszadzie, szósty rozdział skupia się na drodze do jaźni, a ostatni omawia koncepcję 7 czakr. Całe opracowanie poprzedza przedmowa autorstwa Swamiego Ajayi, w której opisuje on okoliczności powstania książki. Zwraca on uwagę na fakt, że pomimo wielu różnic w formalnym treningu psychoterapeutycznym z drugim autorem (R. Ballentine) dzielą oni "wspólne rozczarowanie małą skutecznością współczesnych metod psychologii i psychiatrii w zapewnieniu adekwatnych odpowiedzi na najbardziej palące pytania dotyczące natury i celu ludzkiego życia". Po przedmowie następuje wstęp oraz streszczenie treści opracowania.
Rozdział pierwszy "Jogi i psychoterapii" zajmuje się koncepcją ciała w jodze oraz relacją ciało-umysł. Autorzy zaznaczają, że joga "skupia się (...) na modyfikacji samoświadomości człowieka i jego związków ze światem zewnętrznym", jak również, że jest ona "kompleksowym systemem terapii obejmującym rozwijanie czucia i kontroli ciała fizycznego, emocji, umysłu i relacji międzyludzkich". Autorzy podkreślają oczywisty, choć niestety często zapominany fakt, że asana (pozycja jogi) jest bardzo ważna, ale stanowi tylko jedną z faz treningu ucznia w systemie jogi. Ta faza praktyki jogi pozwala zająć się problemami naszego organizmu, ale również wykroczyć poza aspekt "pracy z ciałem" poprzez kształtowanie dyscypliny, jak również wpływając na umysł na inne sposoby. Warto przyjrzeć się koncepcji, akcentowanej także przez psychoterapeutów już od czasów Reicha, że układ ciała danej osoby jest odbiciem jego stanu umysłu. Ta obserwacja też może stanowić "dźwignię" do stosownej pracy terapeutycznej z nawykami ruchowymi osoby neurotycznej lub psychotycznej. Autorzy nie poprzestają na przedstawieniu koncepcji ciała na gruncie jogi, ale bardzo szczegółowo wgłębiają się również rozumienie ciała na gruncie współczesnej psychoterapii. W omawianym rozdziale także zostaje poruszone zagadnienie relaksu oraz proces uogólniania prawideł pracy z ciałem na pracę z emocjami, intelektem czy relacjami z innymi ("ciało jako wzór dla umysłu"). Ponadto poruszone zostaje także zagadnienie rozumienia zdrowia w kategorii metafory "zdrowie jako równowaga" (ciało jako system ekologiczny) – "zdrowie jako walka" (teoria zarazków) oraz zagadnienia budowania świadomości wnętrza ciała oraz biologicznego sprzężenia zwrotnego.
Rozdział drugi zajmuje się rozumieniem koncepcji "energetycznych" jogi i kwestią oddechu jako ogniwa łączącego ciało z umysłem. Swami Ajaya i R. Ballentine podkreślają, że prawidłowe użycie procesu oddychania jest kluczem do opanowania umysłu. Wychodząc od rozumienia faktu, że rytm oddechu jest oczywistym objawem kondycji fizycznej i psychicznej danej osoby, proponują za pomocą oddechu modyfikowanie stanu umysłu. W dalszej części rozdziału, niestety moim zdaniem słabszej od pierwszego rozdziału i pierwszej części drugiego, autorzy prowadzą rozważania na temat oddechu w relaksacji (tu niestety dosyć mylący opis fizjologii i biomechaniki całkowitego oddechu jogicznego), jak również podejmują temat skąpo udokumentowany i słabo uzasadniony naukowo (w stosunku do reszty opracowania) – biegunowości (prawo/lewostronności mózgu i reszty ciała). Nie zachwyca mnie też nie do końca jasne wyjaśnienie teorii prany, aczkolwiek zaraz autorzy rehabilitują się dosyć szerokim omówieniem teorii energii na gruncie psychoterapii europejskiej (libido u Freuda, orgon u Reicha etc.). Omawiany rozdział jest zwieńczony rozważaniami na temat roli pranajamy.
Kolejny rozdział rozważa koncepcję umysłu na gruncie advaita wedanty, będącej filozoficzną podstawą dla jogi nauczanej przez Swamiego Ramę (w przeciwieństwie do szkoły klasycznej, reprezentowanej np. przez Hariharananda Aranyę czy Krishnamacharyę, powiązanej z dualistyczną sankhją). Autorzy zwracają uwagę, że współczesna psychologia amerykańska i europejska bada umysł w sposób pośredni, na podstawie zewnętrznych zachowań, co stanowi poważne ograniczenie. Z kolei w jodze za pomocą metodycznej introspekcji umysł jest badany w sposób bezpośredni. W tradycji indyjskiej wyraźnie podkreśla się, iż umysł może być zarówno pomocą jak i przeszkodą w procesie rozwoju. Dlatego właśnie tak wielkie znaczenie przypisuje się nie tylko precyzyjnemu opisowi umysłu, lecz przede wszystkim zgłębianiu poszczególnych jego aspektów w praktyce, aż po całkowite opanowanie wszystkich jego funkcji. W omawianym rozdziale wnikliwie opisana jest koncepcja umysłu wg advaita wedanty. Autorzy pokrótce piszą także o psychologii u Patańdżalego, ale niestety niezbyt precyzyjnie, upraszczając koncepcję przez nieuwzględnienie jej związków z aparatem pojęciowym filozofii sanhkji (jednakże trudno mieć im to za złe, gdyż książka opiera się na koncepcji wedantycznej, której opisowi nie można nic zarzucić). Rozdział wieńczą bardzo ciekawe z teoretycznego punktu widzenia rozwiażania na temat świadomości intuicyjnej (buddhi) jako sumienia.
W rozdziale czwartym zaczynamy z punktu, w którym zakończyliśmy poprzednie rozważania, a mianowicie od w pełni rozwiniętego buddhi, które wykracza poza ciało i umysł w sferę rozróżnienia, sferę rozumienia (vijnanamaya kośa). To wymusza coraz bardziej abstrakcyjny tok rozważań. O ile ciało jest dla nas w pełni namacalne, oddech i sfera umysłowości – w mniejszym stopniu – ale także jest do ogarnięcia, to tutaj wchodzi się w sferę w zasadzie nieznaną i słabo opisaną na gruncie europejskim. Autorzy prowadzą tu szerokie rozważania na temat czym jest świadomość, wspierając się także poszukiwaniami odpowiednich odniesień w literaturze współczesnych psychologów, szczególnie Junga. Zasygnalizowane jest temat rozgraniczenia między doświadczeniami psychotycznymi a mistycznymi, który jest rozwijany później w rozdziale szóstym. Rozdział kończy się niezwykle interesującą konkluzją, iż wypieranie części wspomnień i impulsów poza naszą świadomość zużywa naszą energię (a zatem możemy ją odzyskać poprzez zwiększanie pola swojej świadomości).
Piąty rozdział rozpoczyna opisuje praktyki medytacyjne (dhyana i samadhi). Autorzy przyjmują tutaj charakterystyczne dla advaita wedanty założenie, iż sen głęboki jest stanem podobnym do samadhi i poprzez odniesienie do stanu snu głębokiego podejmują próbę przekazania dynamiki samadhi. Metodologię tego podejścia wyznacza omówiona pod koniec rozdziału Upaniszada Mandukja. Autorzy podkreślają też znany dobrze adeptom jogi mechanizm w medytacji, gdy to wzmożone wysiłki dla uciszenia umysłu wywołują wręcz odwrotny efekt. Dlatego właśnie w dużej mierze musimy najpierw porzucić chęć kontrolowania i wejść w zrelaksowany stan umysłu, stan pasywnej woli. A zatem nauka z tego taka, że relaks (śavasana i yoga nidra) jest punktem wyjścia dla wyższych praktyk (co powinno także warunkować w odpowiedni sposób również praktykę asan). Proponowane jest też kilka technik pracy z umysłem z uwzględnieniem mantry jako metody szczególnie efektywnej.
Rozdział kolejny skupia się na drodze do jaźni, rozszerzając poruszony już wcześniej wątek rozróżnienia między doświadczeniami psychotycznymi a mistycznymi. Sam jakiś czas temu napisałem artykuł pod podobnym tytułem: "Od szaleństwa do medytacji". Psychoza i medytacja to dwa krańce tego samego kontinuum, to dwa skrajne tryby kontroli umysłu. W psychozie człowiek nie ma żadnej kontroli nad grami umysłu, medytacja jest stanem pełnej (pozytywnie pojętej) kontroli, właściwym sposobem użycia potencjału umysłu. Poruszony zostaje ważki temat przywiązania do znanych i pozornie bezpiecznych koncepcji rzeczywistości jako podstawowej przeszkody w rozwoju. Proces porzucania przywiązania porównany jest do procesu umierania, z cytatem z Krishnamurtiego jako swoistym mottem: "Nie możesz żyć, jeśli psychicznie nie umierasz z każdą minutą." Autorzy piszą też o ograniczeniach psychoterapii i o tym dlaczego joga bez problemu przekracza te ograniczenia. Poruszają także bardzo istotny i dla nauczycieli jogi i dla psychoterapeutów temat rozróżnienia między pozornym a rzeczywistym rozwojem.
Siódmy, ostatni, rozdział używa znanej z postklasycznej jogi koncepcji 7 czakr jako pewnego rodzaju struktury, czy wręcz przewodnika po procesie samorozwoju. Na kartach rozdziału opisane są emocje, jak również wzorce myśli powiązane z poszczególnymi ośrodkami energetycznymi w tym modelu (np. strach z czakrą korzenia, empatia z ośrodkiem serca), jak również koncepcje psychologiczne odpowiadające poziomom poszczególnych czakr. Książkę wieńczy aneks, który zawiera opis klinicznego zastosowania jogi w leczeniu osób skazanych za przestępstwa seksualne. Wbrew temu, co piszą autorzy program nosi bardziej znamiona i charater programu psychoedukacyjnego niż psychoterapeutycznego.
Integrując wszystkie poruszone powyżej wątki trzeba napisać, że "Joga i psychoterapia" jest książką wyjątkową. Wchodzi na "tereny", na które rzadko zapuszczają się nauczyciele jogi, choć są to tereny jak najbardziej charakterestyczne dla klasycznego rozumienia jogi. Autorzy książki nie wahają się poruszać zagadnień trudnych, idą dalej niż większość nauczycieli jogi dotykających wątków psychoterapeutycznych w swojej pracy, jak również dalej niż większość psychoterapeutów stosujących asany, pranajamę i medytację wobec swoich pacjentów. Swami Ajaya i Rudolf Ballentine pod kierunkiem Swamiego Ramy, jednego z najwybitniejszych współczesnych nauczycieli, budują model teoretyczny kompletnej metody psychoterapeutycznej opartej o założenia adwaita wedanty i jogi. Odważnie, dogłębnie i unikając uproszczeń porównują modele indyjskie do odkryć europejskich psychoterapeutów, szczególnie Freuda, Reicha i Junga. Każdy temat poruszony przez nich zostaje w pełni wyczerpany. Jedyne, czego mi brakuje w tym opracowaniu to nadaniu mu bardziej praktycznego charakteru. Autorzy nie proponują niestety modelu praktycznego, który praktykujący jogę czy nauczyciel jogi bez problemu przyłożą do swojego doświadczenia i użyć do transformacji osobistej. Poprzestają na modelu teoretyczny i trudno im coś zarzucić, ponieważ to prawdopodobnie był ich cel. Tak czy inaczej Ajaya i Ballentine idą budzenia refleksji oraz kierowania w stronę własnych doświadczeń i to wychodzi im świetnie.
Swami Rama, Rudolph Ballentine, Swami Ajaya (2010), Joga i psychoterapia. Ewolucja świadomości, Wydawnictwo Tedson, Warszawa: http://tedson.pl
Maciej Wielobób jest nauczycielem jogi, specjalistą terapii jogą, trenerem nauczycieli jogi, z żoną prowadzi szkołę jogi w Krakowie, jak również prowadzi warsztaty w całej Polsce.
Pracownia Jogi Macieja Wieloboba w Krakowie: http://www.joga-krakow.pl
Warsztaty jogi z Maćkiem: http://maciejwielobob.pl
Opublikuj na:
Polecamy:   1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10
Jak wybrać jogiczny prezent ? Na co zwrócić uwagę ?

Jaki prezent wybrać? Jak ocenić nie znając się na sprzęcie do jogi, co będzie optymalne?...

Kiedy moje nogi będą w końcu elastyczne?

Mocne oraz elastyczne nogi to też zdrowe nogi - lekkie, sprawne i pewnie stąpające po ziemi. To większa radość biegania i uprawiania wszelkich innych dyscyplin sportowych - twoich ulubionych. To wreszcie smukłe i zgrabne nogi, zrelaksowane i odprężone. Nie zwlękaj - sięgaj po więcej - również w jodz...

Jej wysokość cytryna

Królowa pochodzi z południowo-wschodnich Chin. Jej kariera rozkwitła w XVIII wieku, kiedy odkryto, że jest doskonałym remedium na wiele chorób. Dziś cytryna znana jest nie tylko ze swych właściwości leczniczych, ale także jako doskonała pomoc w ekologicznym sprzątaniu domu....

10 sposobów na uproszczenie życia

Dzisiejsze tempo życia, szczególnie w dużych miastach jest przyczyną przewlekłego stresu, przemęczenia i problemów ze zdrowiem. Prostota i minimalizm mogą nam pomóc odnaleźć równowagę i swój własny slow life. Oto 10 sposobów na uproszczenie życia. ...

Obserwujemy obecnie prawdziwy boom na rozwój osobisty. Z czego on wynika?

Na to i wiele innych pytań odpowiadają Karolina i Maciej Szaciłło, eksperci od zdrowego stylu życia, entuzjaści ajurwedy i technik medytacyjnych....

Prezydent z kasty niedotykalnych na czele Indii. Aktywnie ćwiczy jogę.

Niedawno opisywaliśmy na naszych łamach sylwetkę premiera Indii Narendry Modiego, teraz publikujemy kolejny artykuł z tej serii - dla wszystkich czytelników bliżej zainteresowanych Indiami. ...

Joga w walce z traumą, czyli jak pomóc weteranom

Zespół stresu pourazowego (PTSD) dotyka nawet 10 proc. żołnierzy, którzy brali udział w działaniach bojowych. Szeroko zakrojone badania nad tym, jak pomóc weteranom, którzy cierpią z tego powodu prowadzą m.in. Amerykanie. Mają w tej materii pokaźne doświadczenia, bo na przestrzeni ostatnich lat wiel...

Jak długo muszę się rozciągać, żeby być w pełni elastycznym?

Rozczaruję Was już na samym początku tego artykułu, ponieważ muszę uczciwi przyznać, że nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. ...

Dania gotowe. Czy mogą być zdrowe? Rozmowa z Pawłem Skrzypczakiem, prezesem firmy Primavika

Na sklepowych półkach coraz więcej miejsca zajmują różnego rodzaju dania gotowe. Wpisują się one w potrzeby współczesnego konsumenta, który żyje szybko. Czy taka wysoko przetworzona żywność może być zdrowa? Na co zwracać uwagę przy wyborze produktów typu convienience? Rozmowa z Pawłem Skrzypczakiem,...

Joga i medytacja receptą na lepszą pamięć i orientację

W Polsce na alzheimera choruje ok. 350 tys. ludzi. Tracą pamięć, sprawność. Uczeni nie potrafią jeszcze powiedzieć, co jest przyczyną stopniowej i nieodwracalnej degradacji komórek nerwowych mózgu. Trwają intensywne poszukiwania sposobów na opóźnienie postępów choroby i poprawę komfortu życia pacjen...

  
pokaż wszystkie
więcej
pokaż wszystkie
Partnerskie szkoły jogi
  

Partnerzy portalu
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

  
Joga Portal - Pierwszy, ogólnopolski serwis joga-joga.pl - Kraków - Poznań - Wrocław - Trójmiasto - Lublin
Wakacje z joga, wakacyjne kursy jogi oraz wyjazdy organizowane przez szkoły Jogi z całej Polski. Wyszukiwarka szkół jogi: Kraków, Poznań, Wrocław, Trójmiasto, Lublin a także wiele innych miast z całej Polski. Pozycje jogi, joga na DVD, książki o jodze,joga-sklep, forum a także medytacja, ajurweda, kursy rozwoju oraz masaż tajski. Najnowsze wydarzenia, pytania oraz odpoweidzi, wywiady oraz joga w ciąży i joga dla dzieci - Indie i joga w Indiach a także abc jogi i wakacje z jogą podróżowanie po Azji
likesoft