Doł±cz do nas na
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA


Wprowadzenie do studiowania Jogasutr Patańdżalego. Maciej Wielobób

  • pi±tek, 22 sierpnia 2008
  • autor: Maciej Wielobób
Zaczynamy praktykować jogę z rozmaitych powodów – jak pokazuje do¶wiadczenie najczę¶ciej mamy problemy z kręgosłupem albo namówił nas kto¶ znajomy. Standardowy pocz±tkuj±cy wie jedynie, że joga to jaka¶ tajemnicza sztuka z odległych Indii, czasami jak dobrze pójdzie to słyszał co¶ o Iyengarze, Sivanandzie czy Pathabim Joisie (zależnie od tego wg jakiej metody praktykuje). Mało kto jednak na pocz±tku zdaje sobie sprawę, że szkoła jogi klasycznej została ustanowiona przez Patańdżalego. Dlaczego? Pewnie dlatego, że nawet zainteresowani wiedz± o nim niewiele.
 Kim był Patańdżali?
Legenda mówi, że pewnego dnia Wisznu ogl±dał wspaniały taniec ¦iwy, leż±c na władcy węży - Adi¶eszy, który służył mu za łoże. Wisznu był tak pochłonięty tańcem ¦iwy, że jego ciało zaczęło wibrować w rytm kroków tańca. Ta wibracja sprawiała, że stawał się coraz cięższy i cięższy, tak, że Adi¶esza ledwo mógł go utrzymać i w końcu omal się nie przewrócił. Jednakże, gdy taniec zakończył się, momentalnie ciało Wisznu stało się znów lekkie. Zaskoczony Adi¶esza zapytał swego pana o to zdumiewaj±ce zjawisko. Wisznu wyja¶nił, że wdzięk, piękno i majestat tańca ¦iwy wywołały odpowiadaj±ce im wibracje w jego własnym ciele, czyni±c je ciężkim. Zdumiony tym Adi¶esza zapragn±ł nauczyć się tańca tak, aby zachwycać swego pana. Wisznu przepowiedział mu, że wkrótce ¦iwa obdarzy Adi¶eszę łask± napisania komentarza do gramatyki, po czym będzie on mógł po¶więcić się doskonaleniu w sztuce tańca.
W oczekiwaniu na zesłanie łaski przez ¦iwę, uradowany Adi¶esza, zacz±ł medytować, aby dowiedzieć się, kto mógłby być jego matk± na ziemi. W trakcie medytacji miał wizję jogini imieniem Gonika, modl±cej się o odpowiedniego syna, któremu mogłaby przekazać sw± wiedzę i do¶wiadczenie. Od razu zrozumiał, że to wła¶nie ona byłaby dla niego wła¶ciw± matk± i oczekiwał pomy¶lnej chwili, by stać się jej synem. Gonika, ¶wiadoma tego, że jej ziemski żywot zbliża się do końca, postanowiła po raz ostatni błagać o spełnienie swego pragnienia. W akcie ofiarnym napełniła dłonie wod± i zamknęła oczy. Gdy już miała ofiarować wodę, otworzyła oczy i spojrzała na dłonie. Ku swemu zdziwieniu, spostrzegła w nich niewielkiego węża, który wkrótce przyj±ł ludzk± postać. Chłopiec pokłonił się przed Gonik± i poprosił j± o zaakceptowanie jako syna. Ona zgodziła się i nazwała go Patańdżali (pata - spadaj±cy, opadły, ańjali – ofiara; ańjali oznacza również gest dłoni złożonych do modlitwy). Patańdżali nie tylko napisał komentarz do gramatyki, ale również traktat o ajurwedzie i Jogasutry. Do dzi¶ też cieszy się szacunkiem i uznaniem w¶ród indyjskich tancerzy.
Tyle mówi legenda i trzeba zaznaczyć, że w kulturze indyjskiej po dzi¶ dzień niezwykle no¶ny jest ideał wszechstronnego mędrca (mahariszi) Patańdżalego, przedstawiaj±cego w swych kolejnych dziełach metody usuwania nieczysto¶ci ciała (medycyna – ajurweda), mowy (gramatyka) oraz umysłu (joga). Wielu indyjskich uczonych i nauczycieli jogi propaguje nadal taki obraz Patańdżalego (m.in. B.K.S. Iyengar). Natomiast współcze¶ni badacze wskazuj±, że Jogasutry powstały między I a III w. n.e., a o samym Patańdżalim, oprócz autorstwa traktatu o jodze, nic więcej nie wiadomo. Współcze¶nie badacze historii i kultury indyjskiej nie utożsamiaj± Patańdżalego – autora Jogasutr z Patańdżalim – gramatykiem.
Postać Patańdżalego jest przedstawiana w sposób symboliczny jako pół-człowiek i pół-w±ż. Ludzka forma symbolizuje indywidualno¶ć i inteligencję człowiek, natomiast forma węża symbolizuje ci±gło¶ć praktyki, której nie można zakończyć przed osi±gnięciem celu. Poniżej pępka Patańdżalego widzimy trzy i pół spirali. Według jednej z interpretacji – 3 spirale symbolizuj± dĽwięk AUM - symbol Boga jako kreatora, podtrzymuj±cego ład i niszczyciela (asymilatora). Według innej interpretacji 3 spirale przedstawiaj± trzy guny: sattva, rajas i tamas, a pół spirali stan poza nimi – gunatita. W symbolice Patańdżalego zwraca się także uwagę na trzy rodzaje cierpień rozpoznawanych przez filozofię sankhji, które należy przezwyciężyć postępuj±c ¶cieżk± jogi: adhyatma (maj±ce Ľródło w nas samych), adhibhauta (pochodz±ce od innych żywych istot lub od przyrody nieożywionej) i adhidaiva (sprowadzone przez czynniki boskie lub kosmiczne). Według innych wyja¶nień trzy spirale symbolizuj±, iż jest on mistrzem jogi, gramatyki i Ajurwedy (patrz legenda powyżej). Pół spirali według tradycji oznacza osi±gnięcie stanu kaivalyi (wolno¶ci, jedyno¶ci).
W lewej dłoni Patańdżali trzyma konchę (muszlę). Symbolizuje ona uważno¶ć i gotowo¶ć, aby stawić czoła przeszkodom, które pojawiaj± się na ¶cieżce jogi. Koncha jest również symbolem jnany – m±dro¶ci, wiedzy. W prawej dłoni, w zależno¶ci od sposobu przedstawienia, Patańdżali dzierży albo miecz albo dysk. Dysk (cakra) symbolizuje przezwyciężenie niewiedzy (avidya) poprzez najwyższe wysiłki, natomiast miecz oznacza odcięcie ego (asmita), które jest główn± przeszkod± przesłaniaj±c± istotę prawdziwego bytu. Jest to miecz wiedzy (jnana, vidya), przezwyciężaj±cy niewiedzę (ajnana, avidya). Te trzy oręża symbolizuj± także pow¶ci±gnięcie poruszeń umysłu (cittavrtti), usunięcie przeszkód (antaraya) i wykorzenienie uci±żliwo¶ci (kle¶a) poprzez praktykę jogi.
Tysi±cgłowa kobra (sahasra sirasam ¶vetam) oznacza, że Patańdżali prowadzi nas na tysi±ce sposobów, ukazuj±c nam liczne metody praktyki, aby odkryć prawdziw± jaĽń (atmana, puruszę). Kaptur nad głow± jest oznak± ochrony – pod warunkiem oczywi¶cie oczyszczenia się praktyk± jogi.
Jogasutry
Patańdżalemu przypisuje się podstawowy traktat jogi klasycznej – Jogasutry. Traktat ten pomimo, iż nie należy do najważniejszych kanonów tradycyjnej literatury w Indiach (¶ruti i smrtti), cieszy się olbrzymim szacunkiem do dzi¶. Powołuj± się na niego, z wła¶ciw± Hindusom nonszalancj±, prawie wszystkie indyjskie ¶cieżki, nawet te pierwotnie niezwi±zane z jog± jak Vedanta, rozmaite jogi tantryczne czy kundalini joga.
A czym jest traktat Patańdżalego? Co oznacza owo „sutra“? Słownik języka polskiego PWN podaje: „sutra - «w literaturze staroindyjskiej: zwięzła formuła, aforyzm w postaci prozatorskiej strofy; też: traktat lub podręcznik z różnych dziedzin, składaj±cy się z szeregu takich strof» (...)“ Jogasutry przypisywane Patańdżalemu s± najważniejszym traktatem jogi klasycznej. Dzieło składa się z czterech następuj±cych rozdziałów (pada):
1. Samadhi pada (o kontemplacji, o skupieniu) – 51 sutr
2. Sadhana pada (o praktyce, o drodze doj¶cia) – 55 sutr
3. Vibhuti pada (o zdolno¶ciach i mocach) – 55 sutr
4. Kaivalya pada (o wolno¶ci i wyzwoleniu, o jedyno¶ci) – 34 sutry.
W sumie tekst liczy 195 sutr (u niektórych komentatorów 196).
Pierwszy rozdział rozpoczyna od odpowiedzi na pytanie: „Czym jest joga?“, by następnie omówić pokrótce psychologię jogi (nauka o poruszeniach umysłu), ¶rodki przezwyciężania poruszeń umysłu (praktyka i wyrzeczenie), typy skupienia. Porusza też praktyczne zagadnienia takie jak jakie wysiłki należy podj±ć, jakie możemy napotkać przeszkody na ¶cieżce jogi i jak je przezwyciężać, jak ustabilizować i oczy¶cić umysł, wreszcie omawia, co uzyskujemy dzięki ustabilizowaniu umysłu. W drugim rozdziale Patańdżali opisuje podstawowe zagadnienia zwi±zane z praktyk± (sadhan±), takie jakie: praktyki przygotowawcze (kriya yoga) oraz pierwsze pięć odnóg jogi o¶miorakiej (astanga yogi): yama (zasady dyscypliny społecznej), niyama (zasady dyscypliny indywidualnej), asana (pozycje), pranayama (kontrola oddechu) i pratyahara (pow¶ci±gnięcie zmysłów). W kolejnym rozdziale omówiono wyższe praktyki jogi: koncentrację (dharana), medytację (dhyana) i samadhi, jak również zdolno¶ci, które budz± się dzięki praktyce. Autor Jogasutr ostrzega, że zdolno¶ci te s± przede wszystkim przeszkod± w dalszym rozwoju, który jest możliwy jedynie poprzez całkowite wyrzeczenie się i brak przywi±zania. W ostatniej czę¶ci sutr omówione s± subtelne zagadnienia zwi±zane z wyzwoleniem (kaivalya).
Po co studiować Jogasutry?
Studiowanie tekstów (svadhyaya) zajmuje bardzo istotne miejsce w tradycji indyjskiej filozofii i mistycyzmu. Swami Sivananda mawiał, że studiowanie tekstów z odpowiedni± koncentracj± jest niższym rodzajem samadhi. Taki jest kontekst indyjski, ale my oczywi¶cie żyjemy w Europie, w kulturze helleńsko-biblijnej. A zatem dlaczego powinni¶my studiować Jogasutry?
Mimo naszych europejskich korzeni, przy dłużej praktyce nie da się ukryć, że joga nie jest jedn± z technik fitnessu, ani nowym trendem wellness. Joga nie jest również terapi±, ani rehabilitacj±. Nie zaliczymy jej również do technik kontroli stresu. Oczywi¶cie rozpoczynamy praktykę zazwyczaj dlatego, że mamy do¶ć codziennego napięcia lub bol± nas plecy czy też po prostu chcemy się wzmocnić lub uelastycznić. Nie ma w tym nic złego, ale podejmuj±c systematyczn± praktykę, a już tym bardziej decyduj±c się na zostanie nauczycielem jogi, musimy znać prawidłowy kontekst jogi, ponieważ długotrwała praktyka jogi poza kontekstem może być szkodliwa.
Joga jest jedn± z 6 dar¶an – szkół klasycznej filozofii indyjskiej. Przy czym należy pamiętać, że filozofia w Indiach nie ma charakteru spekulatywnego (rozmy¶lania), a soteriologiczny (zajmuj±cy się wyzwoleniem, czy w naszych europejskich kategoriach kulturowych – zbawieniem). Joga nie jest również religi±, co zdecydowanie podkre¶laj± znawcy jogi z różnych kręgów kulturowych – Swami Jnaneshvara Bharati, Georg Feuerstein, Swami Rama czy kontrowersyjny Osho1. Ten ostatni pisze we wstępie do swoich wykładów na temat Jogasutr: „(...) joga nie jest religi± – zapamiętaj to. Joga nie jest hinduistyczna, ani muzułmańska. Joga jest czyst± nauk± tak jak matematyka, fizyka czy chemia. (...) Nawet je¶li chrze¶cijanie odkryli fizykę, to nie oznacza, że fizyka jest chrze¶cijańska. To był po prostu przypadek, że akurat chrze¶cijanie odkryli prawa fizyki. Ale fizyka nadal pozostaje nauk±. Joga też jest nauk± – to jest tylko przypadek, że hindui¶ci j± odkryli.“ Joga jest nauk± i jak każda nauka ma swój naukowy żargon. Kluczem do języka jogi, do pojęć jogi, ale również do metodologii procesu jogicznego jest wła¶nie traktat Patańdżalego. Dlatego wła¶nie powinni¶my go studiować, je¶li chcemy nazwać nasze wysiłki zwi±zane z jog± - „Praktyk±“.
W jaki sposób studiować Jogasutry?
Gdy mówię na temat Jogasutr Patańdżalego, pytania zadawane przez słuchaczy często wskazuj±, że próby zrozumienia tego traktatu id± w zł± stronę. Otóż, najczę¶ciej próbuje się zrozumieć Jogasutry Patańdżalego w sposób intelektualny (za pomoc± wnioskowania, ewentualnie refleksji).
W ten sposób nie da się zrozumieć omawianego traktatu, a można jedynie wej¶ć w stan poznania błędnego lub fantazjowania (o jodze), które to poruszenia umysłu Patańdżali omawia. Jogasutry można zrozumieć tylko w jeden sposób – przez do¶wiadczenie. To znaczy poprzez stał±, nieprzerwan± praktykę i kontrolowanie, jakie s± efekty tego działania. Gdy Patańdżali pisze: „Zrób to“, musisz dan± rzecz wykonać i sprawdzić w jaki sposób działa i czy pojawia się efekt opisany w sutrach, to jest jedyny sposób „filozofowania“ w jodze. To jest klucz do poznania i tego Wam życzę.
Maciej Wielobób – (ur. 1980) pedagog – terapeuta, dyplomowany nauczyciel jogi, założyciel Pracowni Jogi Macieja Wieloboba (Joga Kraków Nowa Huta) - http://maciejwielobob.pl/
Prowadzi zajęcia na temat Jogasutr na kursie nauczycielskim kierowanym przez Romana Grzeszykowskiego.
Wszelkie uwagi, pytania i komentarze prosimy kierować na mail - maciek@maciejwielobob.pl
Zdjęcie Maćka i rysunek Patańdżalego – Agnieszka Wielobób.
Przypisy:
 1). Warto podczas studiowania Jogasutr zwrócić uwagę, że system wykładany przez ich autora nie jest systemem teistycznym, jednakże Patańdżali nie przedstawia również żadnej ateistycznej doktryny (por. Frauwallner, Eliade).
Opublikuj na:
Polecamy:   1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10
Jakie cechy powinien mieć idealny nauczyciel jogi?

Według szacunkowych badań w Polsce jest w tej chwili około 800 nauczycieli jogi. Niektórzy z nich zdobyli dyplomy w systemie jogi Iyengara, inni Sivanandy, a jeszcze inni Kundalini czy Ashtangi. Po czym poznać, że mamy do czynienia z dobrym nauczycielem?...

Dzięki ojcu joga trafiła do szkół. Anna Romanowska wspomina ojca, prof. Wiesława Romanowskiego

Praktyka jogi zaczęła rozwijać się w Polsce w latach siedemdziesi±tych. W¶ród jej pionierów był fizjolog prof. Wiesław Romanowski. Pod jego redakcj± ukazała się w 1973 r. ksi±żka pt. "Teoria i metodyka ćwiczeń relaksowo-koncentruj±cych", która stała się dla wielu polskich nauczycieli jogi swego rod...

Ajurwedyjska sztuka równowagi, czyli jak zapobiegać zimowym chorobom

Jesień i zima. Człowiek wyziębiony, pozbawiony słonecznego ciepła i ¶wiatła, staje się podatny na infekcje i zaczyna chorować. Wg ajurwedy oznacza to brak równowagi bioenergetycznej w organizmie. Bo pojęcie choroby jako takiej w tym starożytnym, holistycznym systemie medycznym nie istnieje. ...

Dlaczego jogę mog± praktykować wyznawcy wszystkich religii?

Spotykamy czasem w niektórych mediach dziwne i absurdalne opinie na temat jogi. Wynikaj± one niestety przede wszystkim z podstawowej niewiedzy osób, które nigdy z jog± nie miały do czynienia. Bo joga to nie religia i praktykować mog± j± wszyscy. ...

Kiedy moje nogi będ± w końcu elastyczne?

Mocne oraz elastyczne nogi to też zdrowe nogi - lekkie, sprawne i pewnie st±paj±ce po ziemi. To większa rado¶ć biegania i uprawiania wszelkich innych dyscyplin sportowych - twoich ulubionych. To wreszcie smukłe i zgrabne nogi, zrelaksowane i odprężone. Nie zwlękaj - sięgaj po więcej - również w jodz...

Jej wysoko¶ć cytryna

Królowa pochodzi z południowo-wschodnich Chin. Jej kariera rozkwitła w XVIII wieku, kiedy odkryto, że jest doskonałym remedium na wiele chorób. Dzi¶ cytryna znana jest nie tylko ze swych wła¶ciwo¶ci leczniczych, ale także jako doskonała pomoc w ekologicznym sprz±taniu domu....

10 sposobów na uproszczenie życia

Dzisiejsze tempo życia, szczególnie w dużych miastach jest przyczyn± przewlekłego stresu, przemęczenia i problemów ze zdrowiem. Prostota i minimalizm mog± nam pomóc odnaleĽć równowagę i swój własny slow life. Oto 10 sposobów na uproszczenie życia. ...

Obserwujemy obecnie prawdziwy boom na rozwój osobisty. Z czego on wynika?

Na to i wiele innych pytań odpowiadaj± Karolina i Maciej Szaciłło, eksperci od zdrowego stylu życia, entuzja¶ci ajurwedy i technik medytacyjnych....

Prezydent z kasty niedotykalnych na czele Indii. Aktywnie ćwiczy jogę.

Niedawno opisywali¶my na naszych łamach sylwetkę premiera Indii Narendry Modiego, teraz publikujemy kolejny artykuł z tej serii - dla wszystkich czytelników bliżej zainteresowanych Indiami. ...

Joga w walce z traum±, czyli jak pomóc weteranom

Zespół stresu pourazowego (PTSD) dotyka nawet 10 proc. żołnierzy, którzy brali udział w działaniach bojowych. Szeroko zakrojone badania nad tym, jak pomóc weteranom, którzy cierpi± z tego powodu prowadz± m.in. Amerykanie. Maj± w tej materii pokaĽne do¶wiadczenia, bo na przestrzeni ostatnich lat wiel...

  
kalendarium wydarzeń
Poprzednie
Stycznia 2018
Następne
PW¦CPSN
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 
pokaż wszystkie
więcej
pokaż wszystkie
Partnerskie szkoły jogi
  

Partnerzy portalu
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

  
Joga Portal - Pierwszy, ogólnopolski serwis joga-joga.pl - Kraków - Poznań - Wrocław - Trójmiasto - Lublin
Wakacje z joga, wakacyjne kursy jogi oraz wyjazdy organizowane przez szkoły Jogi z całej Polski. Wyszukiwarka szkół jogi: Kraków, Poznań, Wrocław, Trójmiasto, Lublin a także wiele innych miast z całej Polski. Pozycje jogi, joga na DVD, ksi±żki o jodze,joga-sklep, forum a także medytacja, ajurweda, kursy rozwoju oraz masaż tajski. Najnowsze wydarzenia, pytania oraz odpoweidzi, wywiady oraz joga w ci±ży i joga dla dzieci - Indie i joga w Indiach a także abc jogi i wakacje z jog± podróżowanie po Azji
likesoft