Duch i materia – ontologia w filozofii jogi. Piotr Künstler
Dołącz do nas na
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA


Duch i materia – ontologia w filozofii jogi. Piotr Künstler

  • piątek, 22 sierpnia 2008
  • autor: Piotr Künstler
Na początek pozwolę sobie zacytować definicję terminu ontologia zaczerpniętą ze stron Wikipedii: „Ontologia lub metafizyka (por. metafizyka klasyczna) – podstawowy, obok epistemologii, dział filozofii, który stara się odpowiadać na pytania o strukturę rzeczywistości i problematykę związaną z pojęciami bytu, istoty, istnienia i jego sposobów, przedmiotu i jego własności, przyczynowości, czasu, przestrzeni, konieczności i możliwości.” Ontologia zajmuje się zatem próbą odpowiedzi na najbardziej fundamentalne pytania, jakie stawia człowiek: Czym jest życie? Czym jest otaczający mnie świat? Jaki jest sens życia? Po co żyję? Są to pytania, na odpowiedzi poszukują myśliciele i mistycy w każdym zakątku świata niezależnie od kultury, religii czy tradycji na gruncie której wyrośli.
Filozofowie i mistycy swe życie poświęcają na próby odpowiedzi na owe pytania. A co z innymi? Ja żywię przekonanie, że każdemu człowiekowi choć raz wżyciu przemyka przez myśl pytanie: po co żyję? Jeśli zatrzyma się nad tym chwilę, dalsze pytania: kim jestem? Czy ja to moje myśli czy ja to moje ciało? itd., same cisną się do głowy.
System filozoficzny jogi daje nam bardzo precyzyjne odpowiedzi na te pytania. Poniżej postaram się w jak najprostszy sposób przedstawić jego podstawy.
Aby zacząć trzeba odwołać się do spraw ogólniejszych. W starożytnych Indiach powstało kilka darsian – czyli systemów filozoficznych. Filozofia jogi najbliżej związana jest z sankhją.
Sankhja jest systemem filozoficznym kładącym największy nacisk na rozumowanie i zdolność rozróżnienia, podczas gdy adeptów jogi zachęca się do osobistego doświadczenia i bezpośredniej mistycznej weryfikacji. Tak więc, pomimo dużego podobieństwa systemów sankhji i jogi w pierwszym zrozumienie jest kwestią kluczową zaś w drugim (czyli w jodze) modele ontologiczne stanowią jedynie mapy służące prowadzeniu jogina ścieżką bezpośredniego poznania. Mapy te są zapisami wynikłymi z wewnętrznych doświadczeń i pełnią funkcję opisową i wyjaśniającą.
Przedstawiony poniżej system powstał na podstawie Jogasutr Patańdżalego oraz komentarzy do nich. Warto podkreślić, iż nie jest to jedyny system i nie reprezentuje on całości myśli hinduskiej.
U podstawy systemu filozofii jogi leżą dwa terminy. Są to purusza i prakrti.
Purusza jest transcendentalną jaźnią, duchem, uniwersalną zasadą bytu. Duchowi temu przypisane są cechy absolutnej wolności, czystości, świetlistości, doskonałej szczęśliwości. Jest on całkowicie wolny od wszelkich uciążliwości, wieczny, niezmienny, nie mający przyczyny. Jeśli dokładniej się nad tym zastanowić, to cechy te przypisywane są, niezależnie od kultury, absolutowi. Są to po porostu atrybuty boskie.
Prakrti to substancja materialna, natura. Jest ona podstawą świata zawierającą wszystkie przejawione i nie przejawione jednocześnie określane jako dynamiczne elementy wszechświata.
W myśl jogi natura jest nieświadoma i sama w sobie nie mająca celu. Naturze tej przypisuje się trzy właściwości tj. guny:
Sattva – czyli jasność, czystość, dobro.
Rajas – czyli aktywność, ruch, dynamizm.
Tamas – czyli bezwład, ciemność, ignorancja.
W stanie nieprzejawionym istnieje absolutna równowaga między trzema gunami. Gdy duch, jaźń (purusza) wchodzi w kontakt z naturą (prakrti) równowaga zostaje zaburzona i rozpoczyna się proces ewolucji. Proces ten został bardzo szczegółowo opisany. Ja opiszę go tylko pokrótce.
Otóż najpierw wyłania się materia pierwotna (Mula Prakrti), następnie Mahat czyli kosmiczna inteligencja, a z niej Ahamkara czyli kosmiczne ego.
Mula Prakrti jest alinga tj. nieprzejawiona, uniwersalna, niezróżnicowalna.
Mahat jest już linga tj. przejawiona, intuicyjna.
Ahamkara określa się jako aviśesa czyli nieokreślone, pozbawione doświadczenia osobistego.
Począwszy od tego momentu proces ewolucji rozwidla się. Ahamkara odznacza się zdolnością do przemian jakościowych w zależności od tego która z trzech gun uzyskuje przewagę.
Jeśli guna sattwy uzyskuje przewagę, pojawia się najsubtelniejsze ciało przyczynowe (Karna Sharir) z którego, w wyniku dalszych przemian gun, rodzi się idea egzystencji indywidualnej, czyli asmita – świadomość jestem.
Świadomość jestem tworzy indywidualne ego (ahamkara), czyli to, co oddziela nas od ducha.
Gdy dominującą guną staje się rajas, wykształca się ciało subtelne (Linga Sharir) będące siedliskiem procesów mentalnych i emocjonalnych, czyli elementów składających się na umysł (manas).
Zauważcie, że umysł cechuje wieczny ruch. To jest właśnie ten kołowrót myśli, ta huśtawka stanów emocjonalnych targających naszym wnętrzem.
Na tym poziomie powstają również zalążki ciała fizycznego w postaci pięciu elementów subtelnych (tanmantr) Są to: zapach, smak, wzrok, dotyk i dźwięk. Ciało subtelne pełni rolę łącznika między ciałem przyczynowym a grubym ciałem fizycznym (Jada Sharir).
Ciało fizyczne tworzą pięć zmysłów poznania (jnanendriya) - nos, język, oczy, skóra, uszy. Pięć organów działania (karmendriya) - ręce, nogi, organy mowy, oddechowe, i rozrodcze a także pięć elementów grubych (mahabhutas) czyli ziemia, woda, ogień, powietrze i przestrzeń. Dominującą guną jest tu tamas. Ciało fizyczne jest więc, według jogi, ze swej natury bezwładne i ociężałe.
W każdej z tych trzech grup proporcje gun są różne. Oprócz dominującego tamasu zmysły poznania cechuje przewaga satwy, organy działania przewaga rajasu a elementy grube są najbardziej tamasowe.
Tu warto wyjaśnić jeszcze aspekt różnic międzyosobniczych, czyli dlaczego niektórzy mają ciała sztywne, mocne, inni sprężyste i atletyczne a jeszcze inni elastyczne, lekkie. Te różnice zależą głównie od proporcji pięciu elementów grubych w ciele.
Przypomnę: są to ziemia, woda, ogień, powietrze i przestrzeń. Starożytna nauka indyjska stworzyła pewną typologię ciał ludzkich, w zależności od tego, które z pięciu elementów dominują w strukturze ciała.
Mamy typ Kapha – w którym dominują elementy ziemi i wody, typ Pitta z przewagą wody i ognia oraz typ Vata z przewagą powietrza i przestrzeni. Rozpoznawaniem tych tak zwanych konstytucji oraz leczeniem zaburzeń harmonii żywiołów w ciele fizycznym zajmuje się Ayurweda – czyli hinduska nauka o życiu zdrowiu i medycynie.
Podjąłem krótko ten wątek, aby zwrócić waszą uwagę na rozróżnienie między gunami, żywiołami i wynikającymi stąd konsekwencjami.
Tak jak wspomniałem, nasze ciało fizyczne jest zawsze wypełnione przede wszystkim tamasem, niezależnie od tego, czy jest mocne, sztywne, ciężkie czy elastyczne i lekkie. Guny nadają bowiem charakter wszystkim przejawom prakrti (natury) niezależnie od ich subtelności. Ciało fizyczne, jak wynika z ewolucji prakrti jest tamasowe, sfera psychiczna jest rajasowa a najbardziej subtelne przejawy świadomości są sattwicze.
Również pożywienie może mieć charakter sattwiczny lub tamasowy.
Asanę może cechować przewaga jakiejś guny, czyli praktyka jogi może być sattwiczna rajasowa lub tamasowa.
Z tej gradacji jaka się wyłania wynika zatem, że sattwa jest guną w której purusza (duch) znajduje najczystsze odzwierciedlenie w prakrti. Aby dotrzeć do ducha należy więc podjąć drogę odwrotną (nazwijmy ja inwolucją). To jest właśnie ścieżka jogi (yoga sadhana). Praktyka jogi wykorzystuje wrodzone właściwości natury (guny), aby dotrzeć drogą inwolucji do ducha (puruszy). Sattwa jest zatem istotą tego, co musi być urzeczywistnione, tamas jest przeszkodą, która stoi na drodze do urzeczywistnienia, a rajas siłą która pokonuje tamas. Jest to w moim przekonaniu jeden z fundamentów praktyki asan.
Ciało zostaje wypalone w ogniu asan (to jest przyczyna dla której sięgamy po praktykę dynamiczną), aby w doświadczyć stanu czystości i jasności czyli sattwy.
Ważne jest też, aby nie zatrzymać się na poziomie rajasu praktyki, ponieważ ciało ulegnie wtedy spaleniu a energia rozproszeniu. Stąd tak istotnym elementem praktyki jest relaks, w którym doświadczamy stanu najbliższego puruszy.
Jak zauważyliście cała sfera świadomości traktowana jest w jodze jako przejaw materii (prakrti). Guny zabarwiają również świadomość. Sattwa objawia się jako spokój, opanowanie, rajas jako aktywność, namiętność i brak spokoju, a tamas jako gnuśność, obojętność i głupota. Jogin dążący do spotkania z puruszą musi pokonać tamas przez rajas, rajas przez sattwa, a czasie ostatecznego wyzwolenia również pokonać sattwa, gdyż guny są tym, co zasłania atmana – nieśmiertelną duszę będącą osobowym przejawem ducha (puruszy).
Tak więc wszystkie zjawiska cechuje brak równowagi, a ścieżka jogi jest sposobem wykroczenia poza guny, w celu odsłonięcia atmana.
Jak widać na gruncie kultury Indii powstał spójny system filozoficzny tłumaczący pochodzenie bytu. Nie jest to oczywiście jedyny system jaki się tam zrodził. Szczególną jego wartość podkreśla jednak praktyka jogi. Joga daje bowiem narzędzia, dzięki którym możemy osiągnąć cel, jakim jest obudzenie jaźni (purusza) w jej transcendentalnym wymiarze wykraczającym poza materię (prakrti).
Narzędzia te zostały opisane przez Patańdżalego jako ośmioczłonowa ścieżka jogi. Ćwicząc zatem na macie asany w jednej z licznych szkół jogi, możesz poprzestać na ich fizycznym aspekcie, ograniczając się w ten sposób do gimnastycznego wymiaru ćwiczeń, co bez wątpienia przyniesie ci szereg korzyści zdrowotnych. Możesz jednak sięgać głębiej, wprowadzając w praktykę asan pozostałe człony jogi, odkrywając najcenniejsze i najsubtelniejsze wymiary człowieczeństwa.
Literatura
Drzewo Jogi – BKS Iyengar
Light on Yogasutras – BKS Iyengar
Joga – nieśmiertelność i wolność – M. Eliade
Yoga and Ayurveda. An extract from 70 glorious years of Yogacharya B.K.S. Iyengar. – Geeta S. Iyengar

Pracownia Jogi – Yogamudra
www.yogamudra.pl
info@yogamudra.pl
tel. 0665 206 560
 
www.sklep.joga-joga.pl
 
Opublikuj na:
Polecamy:   1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10
Joga Festiwal 2019 - Bo coś ta Wierchomla we mnie zostawiła....

108 Powitań Słońca podczas VII Górskiego Maratonu Jogi pamięci Makarego Sieradzkiego - to jedynie podsumowanie tygodnia, który stał się naszym udziałem w połowie lata na Joga Festiwalu w Wierchomli. Pogoda była łaskawa nie tylko do praktyki pod słońcem Beskidu, ale i do górskich wędrówek, więc czas ...

Rozgrzewka i zasady bezpieczeństwa podczas praktyki jogi

To, co najbardziej odróżnia jogę od innych form rekreacji ruchowych, jest to, że jest ona ściśle usystematyzowana, podzielona na stopnie zaawansowania, a pozycje przybierane podczas praktyki są szczegółowo opisane, wyznaczając wysokie standardy bezpieczeństwa oraz osiągania konkretnych efektów po sy...

KURS NAUCZYCIELSKI JOGI INTEGRALNEJ - Ostatnie miejsca!

Trwają zapisy na II Edycję ! Pozostały ostatnie miejsca! Kurs nauczycielski przeznaczony jest dla osób, które pragną zdobyć praktyczne umiejętności i rzetelną wiedzę na temat różnych ścieżek i systemów jogi pod okiem najlepszych w Polsce specjalistów. Zdobyte kwalifikacje i umiejętności oraz końco...

Mindfulness w brytyjskich szkołach. Sposób na emocje ucznia

370 szkół w Wielkiej Brytanii bierze udział w testowym programie wdrażania technik mindfulness do codziennych zajęć. To element szeroko zakrojonego projektu wspomagającego zapobieganie i leczenie psychicznych dolegliwości, na które coraz częściej cierpią młodzi ludzie. ...

Minimalizm w podróży

Aby urlop był prawdziwie minimalny potrzebne są dwie rzeczy: minimalny bagaż i minimalny umysł. Wtedy z całą pewnością odpoczniemy naprawdę.Czy zdarzyło Ci się pojechać na upragnione wakacje i wrócić tak naprawdę zmęczonym? Przeładowane bagaże, targanie ich po lotniskach, dworcach, upychanie w bagaż...

ADŹAPA JOGA - WIEDZA MĘDRCÓW STAROŻYTNYCH INDII. Cykl bezpłatnych wykładów o medytacji w 10 miastach Polski.

ADŹAPA JOGA - WIEDZA MĘDRCÓW STAROŻYTNYCH INDII Cykl bezpłatnych wykładów o medytacji w 10 miastach Polski. Wrzesień-Październik 2019 Adźapa Joga (z angielskiego: Ajapa Yoga), czyli joga nie-dźapa (joga nie-powtarzania), to najbardziej starożytna forma jogi, która była odkryta i nauczana tysiące la...

Bez regeneracji nie osiągniemy równowagi. Co robi z nami stres?

Joga w przeciwieństwie do np. treningu siłowego, aktywizuje przywspółczulną część układu nerwowego odpowiedzialną za rozluźnienie. Wspiera więc w balansowaniu układu nerwowego i jest korzystna dla osób zdrowych, a w wielu przypadkach również dla osób chorych – tłumaczy psycholog zdrowia Mateus...

Siła spokoju i uważności. Jak zapanować na umysłem ?

Umysł ludzki może wirować szybciej niż wiatr, poszukując rozrywki i ucieczki od kłopotów, jakie niosą za sobą dylematy dnia powszedniego. Szukając celu, bezpieczeństwa i radości żyjemy w pomieszaniu, zawzięcie szukając spełnienia, a rzeczywistość prawie nigdy nie odpowiada naszym oczekiwaniom. Te za...

Muzyka indyjska i nada joga

Ideałem, do którego winien dążyć indyjski artysta, jest wywołanie w słuchaczu i widzu doświadczenia estetycznego zwanego rasą. Przyrównuje się ją do ożywczego nektaru, którego skosztowawszy, człowiek zatraca poczucie ciała, a jego dusza rozszerza się i łączy we wspólnym doświadczeniu z innych uczest...

Joga przynosi ulgę. Badania nad chorobą Parkinsona

Techniki relaksacyjne, pranajama i mindfulness pomagają cierpiącym na chorobę Parkinsona w pokonaniu stanów lękowych i depresyjnych – wynika z najnowszych badań, przeprowadzonych na uniwersytecie w Hongkongu. ...

  
kalendarium wydarzeń
Poprzednie
Września 2019
Następne
PWŚCPSN
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 
pokaż wszystkie
więcej
pokaż wszystkie
Partnerskie szkoły jogi
  

Partnerzy portalu
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

  
Joga Portal - Pierwszy, ogólnopolski serwis joga-joga.pl - Kraków - Poznań - Wrocław - Trójmiasto - Lublin
Wakacje z joga, wakacyjne kursy jogi oraz wyjazdy organizowane przez szkoły Jogi z całej Polski. Wyszukiwarka szkół jogi: Kraków, Poznań, Wrocław, Trójmiasto, Lublin a także wiele innych miast z całej Polski. Pozycje jogi, joga na DVD, książki o jodze,joga-sklep, forum a także medytacja, ajurweda, kursy rozwoju oraz masaż tajski. Najnowsze wydarzenia, pytania oraz odpoweidzi, wywiady oraz joga w ciąży i joga dla dzieci - Indie i joga w Indiach a także abc jogi i wakacje z jogą podróżowanie po Azji
LikeSoft