Doł±cz do nas na
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA


O znaczeniu „hatha” w praktyce jogi

  • czwartek, 21 sierpnia 2008
  • autor: Piotr Künstler
Czym jest hatha-joga? Co znaczy hatha-joga? Co oznacza owo „hatha” i czym odróżnia t± jogę od raja-jogi, karma-jogi itp. Te pytania często padaj± z ust osób, które interesuj± się praktyk± jogi. Przychodz±c na zajęcia do jednej z wielu szkół jakie powstały w Polsce, najczę¶ciej spotykamy się z hatha-jog±. Jest to bowiem najpopularniejsza forma praktyki, nie tylko u nas, ale i w ¶wiecie zachodnim. Już po kilku zajęciach poznajemy wymiar praktyczny hatha-jogi. Wiemy, że s± to ćwiczenia sekwencji pozycji jogicznych zwanych asanami. Wiemy, że s± to ćwiczenia oddechowe zwane pranayam±. Wiemy, że praktyka ta angażuje nie tylko ciało, ale też psychikę. Dzieje się to przez pow¶ci±gnięcie i skierowanie zmysłów do wnętrza (pratyahara) i całkowit± koncentrację na tym procesie (dharana). Odczuwamy wreszcie po zajęciach efekty jakie daje nam joga. Najważniejszym elementem hatha-jogi jest jej wymiar praktyczny.
Często się zdarza, że zaczynamy ćwiczyć jogę maj±c jedynie mgliste wyobrażenie o tym, czym jest joga. Pomimo tego, że jest obecnie bardzo popularna. W dalszym ci±gu jest to wiedza egzotyczna, szczególnie w warstwie teoretycznej i filozoficznej.
My¶lę, że warto zagłębić się trochę bardziej w zagadnienia teoretyczne i zrozumieć czym jest hatha-joga. Dzięki temu stanie się jasnym cel i sens praktyki tej formy jogi i unikniemy różnych nieporozumień.
Najpierw zajmijmy się słownikowym znaczeniem słowa hatha. Etymologicznie hatha znaczy „siła”. Jak pisze Iyengar w swojej ksi±żce „¦wiatło jogi”: „Wyrazu „hatha” używa się jako przysłówka w sensie „przemoc±” lub „wbrew czyjej¶ woli”.
W tym sensie hatha-joga rozumiana jest jako praktyka d±ż±ca do odnalezienia jedno¶ci z Duchem (purusza), poprzez poddanie się surowej dyscyplinie. Instrumentami owej dyscypliny oprócz podstawowych zasad moralnych (yama) oraz zasad praktyki indywidualnej (niyama) s± między innymi wspomniane wyżej pozycje jogi (asany) i techniki oddechowe (pranayama).
Powstaje jednak pytanie, jak wyja¶nić konieczno¶ć podjęcia owej surowej dyscypliny. OdpowiedĽ na to zagadnienie można odnaleĽć badaj±c doktrynę ontologiczn± jogi. Wyja¶nię tu ow± doktrynę w sposób jak najprostszy.
Według niej podstaw± naszej rzeczywisto¶ci jest Duch (purusza) i Natura (prakryti) oraz ich wzajemna relacja. Duch jest wszechobecn±, uniwersaln± zasad± bytu, wiecznie czyst±, niewzruszon± i autonomiczn±.
Natura (prakryti) również jest wieczna i rzeczywista, ale w odróżnieniu od Ducha jest dynamiczna i twórcza. W wyniku ewolucji, czy też różnicowania się prakryti powstaj± coraz mniej subtelne formy bytu tworz±c odpowiednio:
* ciało przyczynowe (karana-¶arira), obejmuj±ce najsubtelniejszy wymiar egzystencji ludzkiej - transcendentn± jaĽń, z której, w wyniku dalszych przemian, rodzi się idea egzystencji indywidualnej, czyli asmita – ¶wiadomo¶ć jestem.
* ciało indywidualne (suksama- ¶arira), obejmuj±ce cało¶ć zjawisk psychomentalnych ¶wiadomo¶ci
* ciało fizyczne (sthula-¶arira), obejmuj±ce zjawiska najmniej subtelne, czyli ciało fizyczne i otaczaj±cy je ¶wiat materialny.
Zatem, według doktryny filozoficznej jogi zarówno nasze ciała fizyczne jak i wszystkie do¶wiadczenia psychomentalne s± jedynie wytworami Natury i maj± niejako charakter materialny. Ta konstatacja prowadzi nas do punktu wyj¶ciowego praktyki jogi, którym jest stwierdzenie, że na skutek niewiedzy (avidya) mylimy stany psychomentalne z wiecznym i nieporuszonym Duchem (purusza). Ta ułuda czy też bł±d staje się główn± przyczyn± cierpienia, jakiego do¶wiadczamy w naszej egzystencji.
Istniej± zatem subtelniejsze i mniej subtelne formy Natury. Nie wnikaj±c w mechanizm procesu różnicowania Natury i jego przyczyn można stwierdzić, że to z subtelniejszych form wyłaniaj± się mniej subtelne. W konsekwencji u¶wiadamiamy sobie, że to stany subtelniejsze prakryti kształtuj± stany mniej subtelne. Odnosz±c się do konkretów - to nasze my¶li i emocje kształtuj± ciało fizyczne.
Jak to ujęła jedna ze znanych nauczycielek jogi, Dona Holleman: „Odciskamy emocje i my¶li w ciele, jak w plastycznej glinie... Ciało jest skrystalizowan± przeszło¶ci±. To ksi±żka, w której piszemy od narodzin do ¶mierci. Wszystko, co kiedykolwiek zrobili¶my, czuli¶my, my¶leli¶my jest zamknięte w ciele, ko¶ciach, stawach, mię¶niach. Wszystko tam jest”. 
Wróćmy do znaczenia „hatha”. Praktykuj±c hatha-jogę pod±żamy w pewnym sensie „wbrew”, „na przekór” pewnemu porz±dkowi przyczynowemu. Asana nie jest pozycj± przypadkow±. Jest ¶ci¶le okre¶lon± pozycj±, w której nadajemy ciału pewn± zdyscyplinowan± formę, doskonal±c jej wykonanie. Praca służy temu, aby zmienić nawykowe działanie ciała, stworzone przez schematy my¶lowe. Staramy się na nowo ukształtować ciało wbrew umysłowi, który jest odpowiedzialny za funkcjonowanie ciała. W ten sposób zmianie ulega również ¶wiadomo¶ć.
To samo można odnie¶ć do oddechu. Podobnie jak ciało, oddech, jego rytm i głęboko¶ć jest kształtowany przez stany psychomentalne. Wieloletnia nie¶wiadomo¶ć oddechu prowadzi do licznych zaburzeń tego procesu. Podczas pranayamy nadajemy oddechowi pewien zdyscyplinowany rytm. Regularna praktyka technik oddechowych przyczynia się do zmiany oddechu.
Praktyka, któr± wykonujemy podczas sesji hatha-jogi prowadzi do u¶wiadomienia sobie schematów i ograniczeń ciała. Przepracowuj±c te ograniczenia, wspomagamy przemianę na poziomie mentalnym. Oczyszczamy nie tylko ciało, ale i umysł.
Lecz je¶li ta praca będzie się ograniczać tylko do poziomu ciała, przypominać będzie próbę zawracania rzeki. Nie da się sprawić, aby rzeka płynęła w górę. Można jedynie próbować kształtować jej bieg. Aby praktyka przyniosła trwałe efekty niezbędna jest równoczesna praca na poziomie psychomentalnym.
Dlatego u podstaw praktyki jogi leż± yamy i nijamy – zbiór norm, których celem jest okre¶lenie zasad naszego działania. Przestrzeganie yam i niyam, które jest dyscyplin± umysłu, powinno kształtować nasz± postawę psychomentaln±. Nie przypadkiem mistrzowie mówi±, iż konieczna jest jednoczesna praktyka wszystkich członów o¶miostopniowej ¶cieżki jogi (asthanga joga).
Celem hatha-jogi jest zatem zrównoważenie wszystkich poziomów naszej egzystencji,  usunięcie nierównowagi, jaka powstaje w wyniku różnicowania Natury (prakryti). Ta nierównowaga bowiem jest zasłon± oddzielaj±c± nas od Ducha (purusza).
 
Teraz zajmijmy się drugim, najczę¶ciej przytaczanym znaczeniem słowa „hatha”. Dwie sylaby tworz±ce słowo ha i tha interpretowane s± jako symbole dwóch kosmicznych energii, kolejno: słońca (surya) i księżyca (czandra).
Interpretacja ta ma charakter ezoteryczny i mistyczny. Według niej ciało jest mikrokosmosem odzwierciedlaj±cym makrokosmos, które należy harmonizować. Hatha-joga jawi się więc jako zwi±zek między tymi dwoma dopełniaj±cymi się zasadami, jako zjednoczenie dwóch psychiczno-energetycznych aspektów naszej egzystencji.
Surya (słońce) jest subteln± energi±, której siedziba znajduje się w rejonie pępka. Opisywana jest jako energia pochłaniaj±ca „nektar nie¶miertelno¶ci” płyn±cy z czandra (księżyca).
Siedzib± czandra jest głowa, a dokładniej miejsce zwane „korzeniem podniebienia”. Księżyc nieustannie obdarowuje nas owym nektarem nie¶miertelno¶ci (amrita), który spływa w dół, jest spalany przez energię słońca i u zwykłego ¶miertelnika marnowany.
Celem jogi jest kontrola strumienia energii słońca i księżyca tak, aby wykorzystać je do przeistoczenia ciała.
W niektórych pismach jogi nektar księżycowy utożsamiany jest ze ¶lin± lub płynem mózgowo-rdzeniowym. Zachowanie nektaru ma gwarantować zdrowie i długowieczno¶ć.
Przeistoczenie ciała jest procesem niejako alchemicznym. Polega na przekroczeniu fizycznej egzystencji poprzez przekształcenie elementów tworz±cych ciało w tak zwane ciało boskie (diwja-deha),obdarzone mocami nadprzyrodzonymi (siddhi).
Ta druga interpretacja charakterystyczna jest dla okresu jogi postklasycznej, obejmuj±cego liczne tradycje hatha-jogi rozwinięte po czasach Patańdżalego. Ten okres cechuje się bardzo silnym wpływem tantryzmu i wisznuizmu. Aby osi±gn±ć swój cel tradycje te rozwinęły szereg technik oczyszczania ciała, które s± istotnym elementem procesu przeistoczenia. Techniki te spisane zostały w licznych tekstach, z których najbardziej znane s± siedemnastowieczne Hathajogapradipika oraz Gherandasanhita. Należ± do nich między innymi dhauti, basti, neti (techniki usuwaj±ce nieczysto¶ci ciała), asany (pozycje jogi), mudry i bandhy (pieczęcie i zamki), pranayamy (techniki oddechowe), dhjana (kontemplacja)
 
Mamy zatem dwie odmienne interpretacje praktyki hatha-jogi. Nie oznacza to jednak, iż s± różne jogi. W przypadku każdej z form jogi czy hatha-jogi istot± praktyki jest osi±gnięcie samadhi – zjednoczenia z Najwyższym, z Duchem, z Bogiem. W przypadku różnych ¶cieżek hatha-jogi wspóln± cech± jest d±żenie do owego celu poprzez praktykę z ciałem fizycznym. Można powiedzieć, że ciało fizyczne jest instrumentem czy też ¶rodkiem używanym do osi±gnięcia celu. Różnice dotycz± natomiast technik pracy z ciałem i sposobów interpretacji procesów zachodz±cych w ciele podczas praktyki. Można też uj±ć to inaczej. Każdy nauczyciel zwraca uwagę na inne aspekty jogi ale wszyscy przedstawiaj± ten sam proces rozwoju duchowego, co bardzo podkre¶lał ¦ri Iyengar.
Tak jak w Indiach powstały różne formy praktyki jogi, dostosowane do zdolno¶ci różnych ludzi tak na całym ¶wiecie powstały odmienne formy praktyki duchowej. S± olbrzymie różnice w zewnętrznych formach praktyk duchowych Indii, Dalekiego Wschodu krajów Europy, Afryki.
Żyjemy w czasach, w których możemy czerpać ze spu¶cizny duchowej całego naszego ¶wiata. Choć rodzimy się w jaki¶ konkretnym miejscu jakim¶ okre¶lonym kraju, możemy obecnie wybrać niemal dowolny zak±tek ¶wiata by tam żyć. Tak samo możemy wybrać ¶cieżkę duchow±,  któr± będziemy pod±żać. I w istocie nie ma lepszych i gorszych ¶cieżek.
Jak mówi BKS. Iyengar: „ Nie twórzcie podziałów mówi±c, że joga któr± uprawiacie jest lepsza lub gorsza od tej czy innej jogi.  Joga jest jedna, tak jak ¶wiat jest cało¶ci± i ludzie na ¶wiecie s± jedno¶ci±.” Tak jak rzeki maj± różne Ľródła, płyn± przez rozmaite tereny, by ostatecznie poł±czyć się w jedno¶ć wszech¶wiatowego oceanu, tak ludzie pod±żaj± odmiennymi drogami ku jedno¶ci z Najwyższym. 
 
Cytaty zaczerpnięte z:
BKS Iyengar – „Drzewo Jogi”
BKS Iyengar – „¦wiatło Jogi”
Donna Holleman – „Spostrzeżenia – zbiór spostrzeżeń o ciele i jodze poczynionych na różnych seminariach.”
  Piotr Künstler
  Yogamudra – Pracownia Jogi
  www.yogamudra.pl
  info@yogamudra.pl
  tel. kom. 0 665-206-560
 
Opublikuj na:
Polecamy:   1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10
Jak wybrać jogiczny prezent ? Na co zwrócić uwagę ?

Jaki prezent wybrać? Jak ocenić nie znaj±c się na sprzęcie do jogi, co będzie optymalne?...

Kiedy moje nogi będ± w końcu elastyczne?

Mocne oraz elastyczne nogi to też zdrowe nogi - lekkie, sprawne i pewnie st±paj±ce po ziemi. To większa rado¶ć biegania i uprawiania wszelkich innych dyscyplin sportowych - twoich ulubionych. To wreszcie smukłe i zgrabne nogi, zrelaksowane i odprężone. Nie zwlękaj - sięgaj po więcej - również w jodz...

Jej wysoko¶ć cytryna

Królowa pochodzi z południowo-wschodnich Chin. Jej kariera rozkwitła w XVIII wieku, kiedy odkryto, że jest doskonałym remedium na wiele chorób. Dzi¶ cytryna znana jest nie tylko ze swych wła¶ciwo¶ci leczniczych, ale także jako doskonała pomoc w ekologicznym sprz±taniu domu....

10 sposobów na uproszczenie życia

Dzisiejsze tempo życia, szczególnie w dużych miastach jest przyczyn± przewlekłego stresu, przemęczenia i problemów ze zdrowiem. Prostota i minimalizm mog± nam pomóc odnaleĽć równowagę i swój własny slow life. Oto 10 sposobów na uproszczenie życia. ...

Obserwujemy obecnie prawdziwy boom na rozwój osobisty. Z czego on wynika?

Na to i wiele innych pytań odpowiadaj± Karolina i Maciej Szaciłło, eksperci od zdrowego stylu życia, entuzja¶ci ajurwedy i technik medytacyjnych....

Prezydent z kasty niedotykalnych na czele Indii. Aktywnie ćwiczy jogę.

Niedawno opisywali¶my na naszych łamach sylwetkę premiera Indii Narendry Modiego, teraz publikujemy kolejny artykuł z tej serii - dla wszystkich czytelników bliżej zainteresowanych Indiami. ...

Joga w walce z traum±, czyli jak pomóc weteranom

Zespół stresu pourazowego (PTSD) dotyka nawet 10 proc. żołnierzy, którzy brali udział w działaniach bojowych. Szeroko zakrojone badania nad tym, jak pomóc weteranom, którzy cierpi± z tego powodu prowadz± m.in. Amerykanie. Maj± w tej materii pokaĽne do¶wiadczenia, bo na przestrzeni ostatnich lat wiel...

Jak długo muszę się rozci±gać, żeby być w pełni elastycznym?

Rozczaruję Was już na samym pocz±tku tego artykułu, ponieważ muszę uczciwi przyznać, że nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. ...

Dania gotowe. Czy mog± być zdrowe? Rozmowa z Pawłem Skrzypczakiem, prezesem firmy Primavika

Na sklepowych półkach coraz więcej miejsca zajmuj± różnego rodzaju dania gotowe. Wpisuj± się one w potrzeby współczesnego konsumenta, który żyje szybko. Czy taka wysoko przetworzona żywno¶ć może być zdrowa? Na co zwracać uwagę przy wyborze produktów typu convienience? Rozmowa z Pawłem Skrzypczakiem,...

Joga i medytacja recept± na lepsz± pamięć i orientację

W Polsce na alzheimera choruje ok. 350 tys. ludzi. Trac± pamięć, sprawno¶ć. Uczeni nie potrafi± jeszcze powiedzieć, co jest przyczyn± stopniowej i nieodwracalnej degradacji komórek nerwowych mózgu. Trwaj± intensywne poszukiwania sposobów na opóĽnienie postępów choroby i poprawę komfortu życia pacjen...

  
pokaż wszystkie
więcej
pokaż wszystkie
Partnerskie szkoły jogi
  

Partnerzy portalu
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

  
Joga Portal - Pierwszy, ogólnopolski serwis joga-joga.pl - Kraków - Poznań - Wrocław - Trójmiasto - Lublin
Wakacje z joga, wakacyjne kursy jogi oraz wyjazdy organizowane przez szkoły Jogi z całej Polski. Wyszukiwarka szkół jogi: Kraków, Poznań, Wrocław, Trójmiasto, Lublin a także wiele innych miast z całej Polski. Pozycje jogi, joga na DVD, ksi±żki o jodze,joga-sklep, forum a także medytacja, ajurweda, kursy rozwoju oraz masaż tajski. Najnowsze wydarzenia, pytania oraz odpoweidzi, wywiady oraz joga w ci±ży i joga dla dzieci - Indie i joga w Indiach a także abc jogi i wakacje z jog± podróżowanie po Azji
likesoft