Dołącz do nas na
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA


Dno miednicy w jodze i w fizjoterapii. Część I. Maria Nasiłowska

  • piątek, 26 kwietnia 2013
  • autor: Maria Nasiłowska
Dno miednicy proporcjonalnie niewielki obszar ciała człowieka pełni niezwykle ważne i złożone funkcje. Praktyka jogi różnie podchodzi do tego obszaru w zależności od stylu – w astanga jodze praca z dnem miednicy jest częścią stałą praktyki, joga Iyengara pozornie w znacznie mniejszym stopniu zajmuje się dnem miednicy.
 
Do podstawowych funkcji dna miednicy należy podparcie i utrzymanie we właściwym położeniu organów znajdujących się w miednicy mniejszej – pęcherz moczowy, odbytnica, kanał odbytu i narządy płciowe. Skurcz i rozluźnienie mięśni dna miednicy odpowiada za podstawowe funkcje życiowe organizmu człowieka związane w układem pokarmowym, wydalniczym i płciowym.
Mniej oczywista w powszechnej świadomości jest rola dna miednicy w stabilizacji tułowia. Mięśnie dna miednicy stabilizują obręcz miedniczną w pozycji stojącej, w chodzie stabilizują stronę nogi podporowej i działają hamująco po stronie nogi wykrocznej.
Biorąc pod uwagę wszystkie funkcje dna miednicy można powiedzieć, że jest to najbardziej aktywna grupa mięśniowa podczas wykonywania codziennych czynności ruchowych.
Dno miednicy w jodze i w fizjoterapii
 Anatomia i fizjologia
Jama miednicy jest częścią jamy brzusznej ograniczonej elementami kostnymi: część odcinka piersiowego i odcinek lędźwiowy kręgosłupa, kości miednicy, żebra. Do elementów tych przyczepiają się mięśnie zamykające jamę brzuszną: od góry – przepona oddechowa, z przodu, z boków i z tyłu – mięśnie brzucha, od dołu mięśnie dna miednicy. Przepona oddechowa tworzy kopułę skierowaną wybrzuszeniem do góry, mięśnie dna miednicy tworzą lej skierowany do dołu.
Jama miednicy, ograniczona przez kości miednicy, kość krzyżową i guziczną (ogonową), podzielona jest na dwie części: część górną stanowiącą jamę właściwą oraz część dolną – krocze. Elementem dzielącym jest tu przepona miednicy – mięśniowa część dna miednicy. Do mięśni dna miednicy należą parzyste mięsnie: dźwigacz odbytu i guziczny. Przepona miednicy ma kształt lejka skierowanego do dołu i zakończonego rozworem odbytowym.
 Mięsień dźwigacz odbytu jest parzysty i zasadniczo składa się z czterech (w niektórych opracowaniach wyróżnia się tylko trzy) zespołów włókien mięśniowych: mięsień łonowo-guziczny (zwany także mięśniem Kegla), mięsień łonowo-odbytniczy, mięsień biodrowo-guziczny i mięsień kulszowo-guziczny. Wart podkreślenia jest fakt, że oba mięśnie dźwigacze odbytu rozpoczynają się na prawie wszystkich granicach miednicy małej. Mięśnie dźwigacze odbytu wspomagają podtrzymywanie narządów miednicy i biorą udział w mechanizmie zwierania odbytnicy i pochwy. Obie części łonowo-odbytnicze tego mięśnia tworzą pętlę łącząc cewkę moczową, pochwę (u kobiet) i odbytnicę. Skurcz mięśnia dźwigacza odbytu angażuje zatem wszystkie struktury dna miednicy. Dodatkowo skurcz ten przenosi się zarówno na mięśnie związane z nim powięziowo jak i odruchowo.
Mięsień dźwigacz odbytu tworząc dno miednicy stanowi dolne ograniczenie cylindra mięśniowego stabilizującego tułów i podtrzymującego trzewia miednicy. Lejkowaty kształt i skośny przebieg włókien mięśniowych powoduje, że mięsień ten wytrzymuje duże obciążenia. Dodatkowo w chodzie mięsień dźwigacz odbytu, pociągając guz kulszowy strony podporowej ku środków, stabilizuje staw krzyżowo-biodrowy.
Dno miednicy w jodze i w fizjoterapii
Parzysty mięsień guziczny rozciąga się między kością ogonową (guziczną) a kolcem kulszowym (kostnym wzgórkiem na trzonie kości kulszowej). Mięsień ten jest osobniczo zmienny – jest różnie rozwinięty u różnych ludzi. Jest to uzależnione od „wypracowanego” wzorca reagowania na stres.
Dolna część jamy miednicy - krocze, od dołu ograniczone jest tzw. okolicą kroczową, w której rozróżnia się trzy obszary: trójkąt moczowo-płciowy (przedni), trójkąt odbytniczy (tylny) oraz środek ścięgnisty krocza leżący na linii łączącej guzy kulszowe. W okolicy kroczowej zlokalizowana jest przepona moczowo-płciowa utworzona przez mięśnie przechodzące przez środek krocza: poprzeczny głęboki krocza, zwieracz zewnętrzny cewki moczowej, kulszowo-jamisty, opuszkowo-gąbczasty, poprzeczny powierzchowny krocza.
Dwie płyty mięśni dna miednicy – wyżej położona przepona miednicy i zlokalizowana pod nią przepona moczowo-płciowa – układają się równolegle tylko w części przedniej dna miednicy. W części odbytniczej znajduje się jedynie przepona miednicy. Ustawienie całej miednicy w pochyleniu około 50˚ - 60˚ do płaszczyzny poziomej powoduje, że trójkąt moczowo płciowy tworzy płaszczyznę poziomą, trójkąt odbytniczy natomiast tworzy płaszczyznę bardziej pionową. Przepona moczowo-płciowa wzmacnia zatem najsłabszy punkt dna miednicy. Przez otwory w przeponie moczowo-płciowej przechodzi cewka moczowa i pochwa u kobiet.
Do mięśni dna miednicy należy także okrężny (jednak nie do końca zamknięty) mięsień zwieracz zewnętrzny odbytu połączony z mięśniem dźwigaczem odbytu. Podobnie jak zwieracz zewnętrzny cewki moczowej stanowi zewnętrzną warstwę sytemu zwieraczowego, którego wewnętrzna częścią są zwieracze wewnętrzne – cewki moczowej i odbytu. Mięśnie zwieracze wewnętrzne zbudowane są z mięśniówki gładkiej, nie podlegającej świadomej (i odruchowej) kontroli człowieka.
Dopełnieniem ścian jamy miednicy są: mięsień zasłaniacz wewnętrzny i mięsień gruszkowaty. Przyczepy początkowe tych mięśni znajdują się w jamie miednicy, przyczepy końcowe – na kości udowej.
Mięśnie tworzące dno miednicy są mięśniami poprzecznie prążkowanymi – sterowanie ich ruchem podlega świadomej (i odruchowej) kontroli ze strony układu nerwowego. Zbudowane są w 70 % z włókien wolnokurczących się (STF - slow twich fibers), jedynie 30% to włókna szybkie (FTF – fast twich fibers).
Włókna wolnokurczace tworzą mięśnie posturalne (toniczne) – przyzwyczajone są do długotrwałej pracy, wolno kurczą się i trudniej relaksują. Włókna szybkie (fazowe) to włókna mięśni działających szybko ale z mniejsza siłą, szybciej ulegają zmęczeniu ale szybciej też się relaksują. Zadaniem ich jest szybkie kurczenie się i, w przypadku dna miednicy, zapobieganie gubieniu moczu przy gwałtownych wzrostach ciśnienia na pęcherz.
Z punktu widzenia ewolucji przyjęcie postawy wyprostnej przez człowieka spowodowało, że narządy wewnętrzne brzucha i miednicy mniejszej opadają w kierunku dna miednicy. U zwierząt czworonożnych podtrzymywane są one przez ściany brzucha a dno miednicy wciągnięte jest do jej wnętrza. Postawa wyprostna człowieka jest zatem mniej korzystna i powoduje, że dno miednicy jest miejscem zmniejszonej odporności.
W przypadku braku aktywności mięśni dna miednicy, na skutek uszkodzeń w unerwieniu oraz w skutek procesu starzenia się zmniejszeniu ulega liczba włókiem wolnych a przyrostowi liczba włókien szybkich. Dno miednicy staje się zatem mniej wydolne w swojej funkcji.
Zarówno w fizjologii jak i w powstawaniu patologii struktur dna miednicy istotne jest także istnienie różnić płciowych. Mięsień dźwigacz odbytu u mężczyzn jest grubszy (8 mm), u kobiet cieńszy (2-3 mm) i zawiera przerwy w tkance mięśniowej wypełnione tkanką łączną. Podobne różnice istnieją w strukturze mięśnia zwieracza zewnętrznego odbytu. W funkcji podpierania narządów jamy miednicy ta cecha mięśni miednicy kobiecej jest niekorzystna, z kolei dla akcji porodowej jej delikatniejsza struktura jest cecha pozytywną.
Dno miednicy w jodze i w fizjoterapii
 Patologia i patogeneza
Role pełnione przez struktury dna miednicy pokazują jak ich sprawność jest istotna dla zdrowia. Zazwyczaj z pojęciem zaburzeń struktur dna miednicy kojarzy się najczęściej występujący problem – nietrzymanie moczu. Problem ten, opisany dokładniej w dalszej części, związany jest między innymi ze stanem mięśni dna miednicy (1). To samo podłoże może mieć równie powszechny problem – niestabilność odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa, czyli powszechne bóle krzyża. Do pozornie rzadziej występujących zaburzeń należy opadanie (i wypadanie) narządów moczowo-płciowych, oraz zaburzenia funkcjonalne anorektum (okolica odbytowa).
Istnieją dwa typy zaburzeń mięśni dna miednicy – nadmierne napięcie spoczynkowe mięśni (typ spastyczny) i zwiotczenie mięśni (typ wiotki). Jak wspomniano wcześniej mięśnie dna miednicy to w przeważającej ilości włókna toniczne – mają zatem jakby naturalną tendencję do nadmiernego napięcia. Tezę te potwierdzają obserwacje fizjoterapeutów uro-ginekologicznych – większość zgłaszających się pacjentów przejawia bowiem nadmierne napięcie struktur dna miednicy. W terapii zaburzeń spastycznych należy zatem uwzględnić relaksację.
Według International Classification of Functioning Disability and Health (ICF) inkontynencja (nietrzymanie moczu) jest chorobą, w której przebiegu może zostać obiektywnie wykazane mimowolne gubienie moczu będące problemem higienicznym i społecznym. Jest to jeden z dziesięciu najpoważniejszych problemów społeczno-zawodowych współczesnego świata. Znamienne jest, że występuje częściej niż cukrzyca i nadciśnienie.
Do najczęściej występujących typów nietrzymania moczu należy wysiłkowe nietrzymanie moczu (60% chorych) i nietrzymanie moczu z parcia (parciowe). Szczególnie w pierwszym typie za przyczynę powstania patologii uznaje się niewydolność mięśni dna miednicy, czyli uszkodzenie struktur nerowo-mięśniowych dna miednicy oraz rozwarstwienie powięzi trzewnej miednicy odpowiedzialnej za utrzymanie statyki narządów moczowo-płciowych. Jednak należy podkreślić, że w przypadku terapii wszystkich form nietrzymania moczu uwzględnia się pracę z mięśniami dna miednicy.
Poza wieloma czynnikami ryzyka jak nadwaga, palenie tytoniu, brak ruchu, zła dieta, należy pamiętać, że dno miednicy w pewnych momentach życia każdej kobiety jest szczególnie wrażliwe. Są to: początek i koniec cyklu miesiączkowego, okres ciąży, około 9 miesięcy po porodzie, po przebytych zabiegach operacyjnych, w czasie menopauzy. Dodatkowo, z punktu widzenia histologii, u kobiet z wiekiem i po porodach pochwowych mięśniówka przepony moczowo-płciowej może ulega zanikowi, pozostaje jedynie warstwa tkanki łącznej z pojedynczymi komórkami mięśniowymi. Następować może także proces zmiany jakości włókien mięśniowych, czyli zmiany proporcji pomiędzy włóknami wolno- i szybkokurczącymi się.
Podkreśla się także, że w konsekwencji porodów uszkodzeniu może ulegać środek ścięgnisty krocza – miejsce przyczepu wielu mięśni dna miednicy. Jednak należy tu zaznaczyć, że wskazywanie na wielokrotne porody jako przyczyna osłabienia i dysfunkcji mięśni dna miednicy jest dyskusyjna. Według Rakowskiego [Rakowski, 2011] praktyka nie potwierdza tej hipotezy – mięśnie dna miednicy kobiecej są przygotowane do porodów i to nie porody ale nieprawidłowa praca w mięśniami dna miednicy jest przyczyną ich dysfunkcji.
Dno miednicy w jodze i w fizjoterapii
Drugą pod względem częstości występowania patologią struktur dna miednicy są zmiany położenia narządów moczowo-płciowych, czyli opadanie i wypadanie narządów moczowo-płciowych. Przyczyną tej patologii jest także niewydolność lub uszkodzenie mięśni dna miednicy. Czynniki ryzyka są te same, co w przypadku wysiłkowego nietrzymania moczu.
Nie należy zapominać, że do patologii struktur dna miednicy należą zaburzenia okolicy odbytowej, czyli nietrzymanie stolca, choroba hemoroidalna oraz zaparcia. Mogą mieć one jako przyczynę także nieprawidłowo funkcjonujące struktury mięśniowo-więzadłowe dna miednicy. Powszechnie występujące bóle krzyża mogą (ale oczywiście nie muszą) wskazywać na duże prawdopodobieństwo wystąpienia pierwszego stopnia nietrzymania stolca.
Zaburzenia struktur dna miednicy pojawiają się także jako konsekwencja działania czynników psychogennych – negatywnego stymulowania ze sfery psychicznej człowieka. Według Rakowskiego jest to prawdopodobnie najczęściej występująca grupa przyczyn zaburzeń struktur dna miednicy. Reakcje na czynnik psychogenny pojawiają się w oparciu o odruch warunkowy i bezwarunkowy. Odruch bezwarunkowy to reakcje pojawiające się niezależnie od woli (reakcje na stres), odruch warunkowy w przypadku mięśni dna miednicy to efekt niewłaściwie przeprowadzanego treningu czystości w dzieciństwie.
W ewolucji oba mięśnie dna miednicy – dźwigacz odbytu i guziczny powstały z mięśnia obniżającego ogon. I, o ile mięsień dźwigacz odbytu jest niezwykle istotny, o czym była mowa wyżej, mięsień guziczny wydaje się zbędny z punktu widzenia biomechaniki. Reakcje stresowe człowieka, czemu odpowiada podkulanie ogona na przykład u psa, powodują napięcie tego mięśnia. Jest on wówczas poddawany tzw. izometrycznemu treningowi siłowemu, czego efektem jest wzrost jego napięcia, siły i objętości. To z kolei może wywierać pływ na napięcie więzadeł miednicy, które to napięcie może dawać rzutowane bóle w różnych rejonach miednicy, bioder i nóg.
Reakcje stresowe mogą także napinać mięsień dźwigacz odbytu, czego efektem jest nadmierne napięcie wszystkich struktur mięśniowo-więzadłowych dna miednicy. Stres współczesnego człowieka to stres zdecydowanie inny nić stres typu „uciekaj albo walcz”, który w wyniku działania łatwo mógł być rozładowany. Współczesny stres jest stresem trwającym, co przekłada się w omawianym obszarze (i nie tylko!) na stale utrzymujące się i trudne do rozładowania napięcie spoczynkowe mięśni dna miednicy.
Trening czystości, uczenie dzieci korzystania z nocnika, powinno podlegać naturalnym fizjologicznym etapom. Zwieracz zewnętrzny odbytu, czyli cześć mechanizmu wydalania, podlegająca świadomej kontroli, dojrzewa w pełni dopiero kiedy dziecko osiąga wiek 2,5 roku. Jeżeli dziecko zmuszane jest do siadania na nocniku i poddawane stresowi, w celu kontrolowania wydalania, używa zastępczo innych mięśni dna miednicy oraz mięśni pośladkowych. Efektem tak przeprowadzanego treningu może być nadmierne napięcie mięśni dna miednicy pojawiające się w każdej stresowej sytuacji. Ta reakcja wypracowana w dzieciństwie pojawia się także u osoby dorosłej w postaci chronicznego napięcia mięśni dna miednicy. Już w dzieciństwie tego typu stres może być także przyczyną zaparć.
Do innych przyczyn dysfunkcji struktur dna miednicy należą czynniki kulturowe, których efektem jest brak świadomości obszaru dna miednicy, jakby odcięcie świadomości od tego obszaru. W takiej sytuacji obszar ten funkcjonuje wedle utartych odruchowych wzorców, często nieprawidłowych. Przyczynami utraty świadomości obszaru dna miednicy mogą także być urazy psychiczne (gwałt, molestowanie, zawstydzanie). Terapia w takich przypadkach powinna uwzględnić poprawę świadomości ciała, o czym będzie mowa dalej, oraz psychoterapię.
Zaburzenia struktur dna miednicy mają także konsekwencje w strukturach z nimi związanych anatomicznie i funkcjonalnie. Do mięśni reagujących podobnie na stres należy między innymi mięsień gruszkowaty. Może wówczas wystąpić tzw. zespół mięśnia gruszkowatego, jedna z przyczyn rwy kulszowej.
1) Nietrzymanie moczu może mieć także przyczyny hormonalne, neurologiczne oraz psychologiczne.
Polecam do poczytania:
Fizjoterapia:
Augustyn G., Rola fizjoterapeuty w terapii nietrzymania moczu u kobiet, w: Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja, nr 36 (luty 2013)
Feldenkrais M., Świadomość poprzez ruch, Virgo, Warszawa 2012 [Lekcja 6. Rozróżnianie ruchów miednicy za pomocą wyobrażonego zegara]
Fizjoterapia w ginekologii i położnictwie, pod red. D. Szuszkiewicza, PZWL, Warszawa 2012
Gniewek T., Gryckiewicz S., Hadała M., Rola mięśnia poprzecznego brzucha w treningu stabilizacji na podstawie aktualnej ewidencji naukowej, w: Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja, nr 37 (marzec 2013)
Ide W., Vahlensieck W., Gilbert T., Vollmer K., Rehabilitacja urologiczna. Skuteczne leczenie nietrzymania moczu i zaburzeń erekcji. Poradnik, Kraków 2010
Köwing A., Fizjoterapia w zaburzeniach funkcjonalnych miednicy i nietrzymaniu moczu, Kurs bazowy I, skrypt kursu, Warszawa, luty 2013, RehaPlus [Tylko dla uczestników kursu niestety]
Lee D., Obręcz biodrowa. Badanie i leczenie okolicy lędźwiowo-miedniczno-biodrowej, DB Publishing 2001
Myers Th. W., Taśmy anatomiczne. Meridiany mięśniowo-powięziowe dla terapeutów manualnych i specjalistów leczenia ruchem, Warszawa 2010
Nietrzymanie moczu i zaburzenia statyki dna miednicy u kobiet, pod red. T. Rechbergera, Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2009
Paruszkiewicz G., Gidian D., Nietrzymanie moczu u dzieci i dorosłych, Warszawa 2003
Rakowski A., Terapia manualna holistyczna, Poznań 2011 [Rozdział 6. Zespoły dna miednicy]
Schultz R. L., Feitis R., Nieskończona sieć, Virgo, Warszawa 2008 [Rozdział 19. Miednica i uda]
 Joga:
Coulter H.D., Anatomia hatha jogi. Podręcznik dla uczniów, nauczycieli I praktykujących, Warszawa 2008
Iyengar G. S., Joga doskonała dla kobiet, Virya, 2003
Iyengar G. S., Keller R., Khettab K., Iyengar Yoga for Motherhood, Sterlin Publishing, New York 2010
Pattabhi Jois Sri K., Joga Mala, Virya, 2011
Sparrowe L., Walden P., The Woman’s Book of Yoga and Health, Shambhala Boston & London 2002
Steinberg L., Praktyka jogi dla kobiet. Przewodnik według nauczania Gity S. Iyengar, Galaktyka, Łódź 2011
Sweeney M., Asztangajoga bez tajemnic, Wydawnictwo Tedson, Warszawa 2012
 Maria nasilowskaMaria Nasiłowska - nauczycielka jogi, praktykuje od ponad 12 lat. Certyfikowany fizjoterapeuta uroginekologiczny . Prowadząc zajęcia łączy wiedzę fizjoterapeutyczną z mądrością jogi. Z tego połączenia powstał autorski program jogi w profilaktyce zaburzeń struktur dna miednicy, który realizuje na zajęciach jogi dla kobiet. Prowadzi także zajęcia jogi kręgosłupa, jako profilaktykę schorzeń układu ruchu człowieka. W swoich zajęciach wykorzystuje doświadczenia z uczestnictwa w zajęciach metody Feldenkraisa
email: m.nasilowska@uw.edu.pl
Opublikuj na:
Polecamy:   1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10
Joga kundalini – przebudzenie i opanowanie energii

Mnogość zajęć, które określane są jako różne rodzaje jogi, może już przyprawić o zawrót głowy. Wśród nich pojawia się kundalini. Samo słowo brzmi magicznie, a jogę kundalini otacza aura tajemnicy. Jest to jednak, wg jej zwolenników i adeptów, esencja jogi, emanacja życiowej energii, która przepływa ...

Jak wybrać matę do jogi?

Obecnie na rynku dostępnych jest wiele rodzajów i odmian mat do jogi. Różnią się fakturą, grubością, długością, kolorem, trwałością i tym, co najważniejsze, czyli parametrami antypo­ślizgowymi oraz ceną. Dlatego zawsze pojawia się pytanie - którą matę mam wybrać i czym się kierować przy wyborze?...

Przepisy ze zdrowej misy: Jarmużki z kuskusem

Jarmuż jest wyjątkową odmianą kapusty, uprawianą od starożytności do celów ozdobnych oraz jadalnych. Popularnością cieszy się przede wszystkim ze względu na bogatą zawartość przeciwutleniaczy, witaminy C i K, wapnia, żelaza oraz sulforafan – związków mających właściwości antynowotworowe. ...

Jak odzyskać czas?

Czas. Gdyby był na sprzedaż, pewnie byłby najlepiej sprzedawanym towarem na świecie, a w bankach ustawiałyby się kolejki po kredyt na zakup czasu. Niestety, a może "stety" nie można go kupić za żadne pieniądze. Ale dzięki filozofii slow life i minimalizmowi można nauczyć się, jak go odzyskać. ...

Joga i podnoszenie odporności na infekcje. To działa !

No i nadeszła. Jesień. A wraz z nią niestety sezon przeziębień i innych infekcji. Ale na szczęście nie jesteśmy bezradni wobec atakujących nas zewsząd zarazków. Możemy szybko podnieść swoją odporność dzięki praktyce jogi, co udowodniły już liczne badania naukowe....

6 pozycji jogi, które możesz wykonać jeszcze zanim wstaniesz z łóżka.

Znasz to uczucie, kiedy budzik dzwoni wcześnie rano, żwawo odkrywasz kołdrę i wstajesz z łóżka z uśmiechem na twarzy? Ja też nie ;) Ale to nic, poranki bywają trudne - to fakt, tylko nie wtedy, kiedy masz 6 przyjemnych powodów, żeby zamiast kolejny raz przedłużać drzemkę zacząć się powoli przebudzać...

Pietyzm w praktyce jogi

Dużo pisze się o jodze. Pisze się o jej dobroczynnym wpływie na organizm (ciało, sylwetkę, narządy wewnętrzne, kręgosłup) i psychikę. Warto jednak podkreślić jeszcze jeden rzadziej omawiany element, a mianowicie wpływ jogi na postawę życiową - na podejście do samego siebie, do innych ludzi oraz nast...

Nie taki kij straszny jak go malują … Jak oswoić chaturangę?

Nic nie wprowadza w lepszy nastrój jak kilka Powitań Słońca o poranku. Kiedy płynnie przechodzisz z jednej pozycji do drugiej, a ciało w pełni współgra z oddechem, czujesz jak powoli rozbudza się każdy mięsień a umysł staje się coraz bardziej trzeźwy. I wszystko byłoby pięknie, gdyby nie chaturanga ...

Premier, który propaguje jogę i narodowe wartości

Miłośnicy jogi na całym świecie, nawet jeśli w ogóle nie interesują się polityką, na pewno słyszeli nazwisko premiera Indii. Narendra Modi jest wielkim orędownikiem jogi, dzięki jego staraniom ustanowiono Międzynarodowy Dzień Jogi, a UNESCO wpisało ją na listę dziedzictwa niematerialnego świata....

Od przybytku boli głowa

Minimalizm został w ostatnich latach mocno spopularyzowany w Stanach Zjednoczonych i Europie, przesyconych wszechogarniającym konsumpcjonizmem. Jednak ojczyzną minimalizmu jest Japonia. Wynika on z japońskiej tradycji i stylu życia. Co zatem radzą japońscy mistrzowie minimalizmu?...

  
kalendarium wydarzeń
Poprzednie
Października 2017
Następne
PWŚCPSN
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 
pokaż wszystkie
więcej
pokaż wszystkie
Partnerskie szkoły jogi
  

Partnerzy portalu
ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA

  
Joga Portal - Pierwszy, ogólnopolski serwis joga-joga.pl - Kraków - Poznań - Wrocław - Trójmiasto - Lublin
Wakacje z joga, wakacyjne kursy jogi oraz wyjazdy organizowane przez szkoły Jogi z całej Polski. Wyszukiwarka szkół jogi: Kraków, Poznań, Wrocław, Trójmiasto, Lublin a także wiele innych miast z całej Polski. Pozycje jogi, joga na DVD, książki o jodze,joga-sklep, forum a także medytacja, ajurweda, kursy rozwoju oraz masaż tajski. Najnowsze wydarzenia, pytania oraz odpoweidzi, wywiady oraz joga w ciąży i joga dla dzieci - Indie i joga w Indiach a także abc jogi i wakacje z jogą podróżowanie po Azji
likesoft